Czym jest czas letni (DST)?
Czas letni (ang. Daylight Saving Time, DST) to praktyka sezonowego przestawiania zegarków o godzinę do przodu wiosną i cofania o godzinę jesienią. Celem jest "przesunięcie" godziny świtu na później według zegara, by wieczory były jaśniejsze — i tym samym oszczędność energii elektrycznej na oświetlenie.
Kiedy zmieniamy czas w Polsce?
- Czas letni (CEST, UTC+2): od ostatniej niedzieli marca, o godz. 2:00 → przestawiamy na 3:00
- Czas zimowy (CET, UTC+1): od ostatniej niedzieli października, o godz. 3:00 → cofamy na 2:00
Polska jako kraj UE jest zobowiązana do przestrzegania europejskiego harmonogramu zmian czasu, ustalonego dyrektywą UE.
Historia czasu letniego
Pomysł czasu letniego przypisuje się Benjaminowi Franklinowi, który w 1784 roku napisał żartobliwy esej sugerujący wstawanie wcześniej, by oszczędzać świece. Jednak pierwsza praktyczna implementacja nastąpiła podczas I wojny światowej — Niemcy 30 kwietnia 1916 roku jako pierwsze przestawiły zegary, by oszczędzić węgiel. Wkrótce poszły ich śladem Austria, Wielka Brytania i inne kraje walczące.
Po wojnie większość krajów zrezygnowała z DST, by powrócić do niego podczas II wojny światowej. W USAczas letni był przez pewien czas dobrowolny — co prowadziło do absurdów, gdy sąsiednie stany miały różne czasy. Ujednolicenie nastąpiło ustawą z 1966 roku (Uniform Time Act).
Kraje bez czasu letniego
Większość krajów na świecie nie stosuje czasu letniego. Należą do nich m.in.:
- Japonia, Chiny, Indie, Korea — nigdy nie stosowały lub zrezygnowały dekady temu
- Arabia Saudyjska, ZEA, Egipt — kraje Bliskiego Wschodu (większość)
- Rosja — zrezygnowała w 2014 roku (po nieudanym eksperymencie z 2011)
- Turcja — zrezygnowała w 2016 roku
- Białoruś — zrezygnowała w 2011 roku
- Islandia — jedyna europejska stolica bez DST
- Arizona (USA) — stan nie stosuje DST (z wyjątkiem rezerwatu Nawaho)
Wpływ czasu letniego na zdrowie
Badania naukowe wykazują, że przestawianie zegarów ma mierzalny negatywny wpływ na zdrowie. W tygodniu po wiosennej zmianie czasu obserwuje się:
- Wzrost liczby zawałów serca o ok. 5–8%
- Wzrost liczby wypadków drogowych o ok. 6–10%
- Obniżenie wydajności pracy i koncentracji
- Wzrost liczby hospitalizacji psychiatrycznych
Jesień (cofnięcie zegara) jest mniej szkodliwa, ale też nie bez skutków — wzrasta częstość depresji sezonowej.
Czy UE zniesie czas letni?
W 2018 roku Komisja Europejska przeprowadziła konsultacje społeczne — 84% z 4,6 mln respondentów opowiedziało się za zniesieniem zmian czasu. W 2019 roku Parlament Europejski zagłosował za zniesieniem DST od 2021 roku. Jednak dyrektywa utknęła w Radzie UE — kraje członkowskie nie mogły dojść do porozumienia, które kraje zostaną w "stałym czasie letnim" (UTC+2), a które w "stałym czasie zimowym" (UTC+1). Sprawa jest nadal nierozstrzygnięta.